Урианхан Бадам-Очирын ГАЛААРИД

Я.Одгэрэл өнгөрсөн жил “Өөр ертөнцийн залууд...” нэртэй анхны номоороо л өөрийнхөө дотоод ертөнц, уран хурц, ер бусын өвөрмөц сэтгэлгээгээ зарлан тунхагласан нэгэн билээ. Тэрээр үе үеийн уран бүтээлчид мянгантаа давтаж, түмэнтээ онгичиж эл дол болсон хайр сэтгэлийн сэдвийг огт өөр өнцгөөс харж, агуулга хэлбэрийн хувьд тэс өөр ном бүтээж болдгийг харуулж чадсан юм.

Түүний анхны номыг хүмүүс сэтгэлгээний бүтээл гэж үнэлсэн ч түүнийгээ утга зохиолын шинэ урсгал чиглэл, гаднын хэв маягийн хуулбартай холин тайлбарлах гэж оролдсонтой би харин санал нийлэхгүй. Яагаад гэвэл түүний хэмжээгээрээ богино боловч санаа агуулга гүн гүнзгий бичвэрүүдээс дөрвөн цагийн эргэлтэд дураар нүүгч жинхэнэ нүүдэлчдэд л байдаг эрх чөлөөний мэдрэмж, эрх чөлөөг хүсэмжлэн дээдлэх, олж харж хүртэх онцгой чадвар нэвт гэрэлтдэг.

Тэрээр хоёр дахь номоо “Цэнхэр уруул” хэмээн нэрлэжээ.

Хэлбэр хөөсөндөө чамирхаж өгсөн нэр биш, ерөөсөө түүний бүтээлүүд бидний хэвшмэл сэтгэлгээ, хүлэгдмэл мэдрэмжээс ангид, чухам л захгүй цэлгэр талд хөлийн хурд мэдэн чавхдах унага мэт дураараа чөлөөтэй, энэ энгүй үзэсгэлэнт байгалийн өнгө үзэмжийн тансаг зохирол мэт уран яруу болохыг та энэ номноос олж мэдэх болно. Бийр бэх нийлүүлэх хүсэл шунал их ч содон санаа хэмээх ховор эрднэсийг оюун бодлын гүнээс ухан гаргаж ирэх авьяасаар мөхөс бичээч нар олон. Я.Одгэрэлд тэнгэр тийм зовлон үүрүүлсэнгүй.

Чимхлүүр нэгэн бол боть боть бүтээл болгох нандин санааг тэр бөөн бөөнөөр нь асгаж, заримыг нь засаж өнгөлөн жинхэнэ эрдэнэс болгож, заримыг нь байгаа чигээр нь хээв нэг чулуудаж орхисон нь анзаарагдана. Монголын утга зохиолд шинээр түрлэг нэмж буй залуу авьяастнуудын нэг Я.Одгэрэлийн хүчээр бичээгүй, дотоод сэтгэл дэх “цөмийн тэсрэлт”-ийн үрээр зөнгөөрөө туурвисан бүтээлүүдийг шимтэн уншигтун. Амьдрал хэмээх ээдрээт ертөнц, хүмүүний дотоод сэтгэл хэмээх адармаат ай савыг ухаж ухаарч баршгүйн нэгэн нотолгоо болсон “Цэнхэр уруул” таны чихэнд нэгийг шивнэнэ ээ. Номын буян хурах болтугай.

Б. ГАЛААРИД